a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_uenhznxrTzI/Sbp6gOJZ7uI/AAAAAAAAABg/fCQvd9ZhJPg/s1600-h/%CF%84%CE%B6%CE%B1%CE%BC%CE%B9.jpg"img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 240px; height: 320px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_uenhznxrTzI/Sbp6gOJZ7uI/AAAAAAAAABg/fCQvd9ZhJPg/s320/%CF%84%CE%B6%CE%B1%CE%BC%CE%B9.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5312693404408868578" border="0" //abr /span style="letter-spacing: -0.55pt;font-size:11;color:black;" br //spanimg src="file:///C:/Documents%20and%20Settings/user/%CE%A4%CE%B1%20%CE%AD%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AC%20%CE%BC%CE%BF%CF%85/%CE%9F%CE%B9%20%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CE%BC%CE%BF%CF%85/%CF%84%CE%B6%CE%B1%CE%BC%CE%B9.jpg" alt="" /img src="file:///C:/Documents%20and%20Settings/user/%CE%A4%CE%B1%20%CE%AD%CE%B3%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AC%20%CE%BC%CE%BF%CF%85/%CE%9F%CE%B9%20%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD%CE%B5%CF%82%20%CE%BC%CE%BF%CF%85/%CF%84%CE%B6%CE%B1%CE%BC%CE%B9.jpg" alt="" /br /span style="letter-spacing: -0.55pt;font-size:11;color:black;" br /Το Ζαπάντα ή Ζεμπάν ή Ζαπάντ' ή Ζαπάντι ή Μεγάλη Χώραsup1/sup βρίσκεται Βορειοδυτικά του Αγρινίου και /span span style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" δεσπόζει της αιτωλικής πεδιάδας. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, εκεί κοντά ήταν κτισμένη μια αρχαία /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" πόλη ή το «παλιό» Αγρίνι - σύμφωνα με τον προφορικό λόγο των σημερινών κατοίκων της περιοχήςsup2/sup. /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" Η ιστορία του Ζαπάντ', όπως και των Τούρκο κρητικών, μπορεί να φωτίσει την αντιθετική σχέση /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" που υπάρχει ανάμεσα στον επίσημο, δημόσιο λόγο του έθνους-κράτους και την ανεπίσημη, λαϊκή /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" (ατομική και κατ' επέκταση συλλογική) κουλτούρα και μνήμη. Ενώ ο δημόσιος εθνοκεντρικός λόγος /span span style="letter-spacing: -0.1pt;font-size:11;color:black;" μπορεί να ρίξει στη λήθη σημαντικά στοιχεία της ιστορίας ενός τόπου, η λαϊκή παράδοση έχει τη /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" δυνατότητα να διατηρήσει στη μνήμη κάποια από αυτά. Στον δημόσιο λόγο το Ζαπάντ' ονομάζεται /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" σήμερα Μεγάλη Χώρα και η ιστορία του αποσιωπάται. Αντίθετα, στον μη επίσημο λόγο ονομάζεται /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" Ζαπάντι και στη λαϊκή μνήμη μπορεί να ανιχνεύσει κανείς σημάδια από τα περασμένα μεγαλεία του./span p class="MsoNormal" style="margin: 23.4pt 0cm 0.0001pt 1.45pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" bspan style=";font-size:11;color:black;" Η πολιορκία του Ζαπάντ'/span/b/p p class="MsoNormal" style="margin: 6.5pt 0cm 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" Κάποτε πολιόρκησαν το Ζαπάντ' 2.000 εχθροί. Έχτισαν έναν πύργο και έφεραν και δύο πυροβόλα. Το /span span style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" Ζαπάντ' είχε περίπου 400 μαχητές και τέσσερις πύργους. Οι κάτοικοι του, παρόλο που πεινούσαν, /span span style="letter-spacing: -0.1pt;font-size:11;color:black;" αρνιόνταν να δεχτούν τους όρους υποταγής που τους πρότειναν οι πολιορκητές, πολλοί από τους /span span style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" οποίους, βλέποντας ότι η σθεναρή αντίσταση των πολιορκημένων οδηγούσε σε αδιέξοδο, αποχώρησαν. /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" Αυτοί που απέμειναν άνοιξαν ένα λαγούμι, το γέμισαν με μπαρούτι και προσπάθησαν να ρίξουν τους /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" πύργους του Ζαπάντ'. Οι μαχητές του όμως δεν έδειξαν να πτοούνται και απάντησαν με μια σφοδρή /span span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" επίθεση. Οι πολιορκητές υποχώρησαν μπροστά στην ορμή των πολιορκημένων, οι οποίοι θα νικούσαν /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" -σύμφωνα με τους ιστορικούς- αν δεν είχαν την ατυχία να σκοτωθεί ο αρχηγός τους. Οι πολιορκητές /span span style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" έκοψαν τα κεφάλια των νεκρών μαχητών του Ζαπάντ' και τα κρέμασαν στον πύργο τους. Οι πολιορκημ/spanspan style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" ένοι τελικά -μετά από 45 μέρες πολιορκία- δέχτηκαν να παραδώσουν τα όπλα τους και να φύγουν με τον όρο οι νικητές να σεβαστούν τη ζωή και την τιμή τους. Αυτοί όμως αθέτησαν τους όρους /span span style="letter-spacing: 0.4pt;font-size:11;color:black;" τις/spanspan style=";font-size:11;color:black;" span style="letter-spacing: -0.4pt;"συνθ/spanspan style="letter-spacing: -0.65pt;"ήκης. Λαφυραγώγησαν τους ηττημένους και πολλούς τους σκότωσανsup3/sup./span/span/p p class="MsoNormal" style="background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.4pt; margin-left: 0.7pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" Μέχρι εκείνη την εποχή, το Ζαπάντ', το Μεσολόγγι και το Αγρίνιο (Βραχώρι) ήταν οι τρεις μεγαλ/spanspan style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" ύτερες πόλεις της Αιτωλοακαρνανίας. Μετά την ήττα του το Ζαπάντ' έπαψε να είναι, παρόλο που η /span span style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" πολιορκία του παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την πολιορκία και την έξοδο των «ελεύθερων πολιορκ/spanspan style="letter-spacing: -0.55pt;font-size:11;color:black;" ημένων» του Μεσολογγίου. Επιπλέον και τα δύο γεγονότα συνέβησαν στη διάρκεια της ελληνικής επαν/spanspan style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" άστασης. Η πολιορκία του Ζαπάντ' έγινε λίγο νωρίτερα από του Μεσολογγίου, το καλοκαίρι του 1821. /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα δύο αυτά ιστορικά γεγονότα συνίσταται στο ότι στο Μεσολόγγι οι πολιορκούμενοι ήταν χριστιανοί, ενώ στο Ζαπάντ' μουσουλμάνοι. Οι χριστιανοί-Έλληνες διεκδικούσαν /span span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" την εθνική τους ανεξαρτησία από την οθωμανική αυτοκρατορία. Με την επέμβαση και των «μεγάλων /span span style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" δυνάμεων» πέτυχαν τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, στην εθνοκεντρική ιστορία του /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" οποίου ο ηρωισμός των κατοίκων του Ζαπάντ' δεν είχε θέση. Γι αυτό, ενώ το Μεσολόγγι τιμήθηκε και /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" λόγω της ιστορίας του έγινε η πρωτεύουσα του νομού (παρόλο που είναι μικρότερο πληθυσμιακά από /span span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" το Αγρίνιο) και κάθε χρόνο οργανώνονται γιορτές για να τιμήσουν και να δοξάσουν τον αγώνα και την /span span style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" ηρωική έξοδο των πολιορκημένων, η ιστορία των μαχητών του Ζαπάντ' πέρασε στη «Χώρα της σιωπής»./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 22.7pt 0cm 0.0001pt 0.7pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" bspan style=";font-size:11;color:black;" Δημόσιος λόγος: Ο εξοστρακισμός του διαφορετικού/span/b/p p class="MsoNormal" style="margin: 6.85pt 0.35pt 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.4pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" Ο σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να μοιράσει εύσημα ανδρείας ούτε να επαναλάβει τον κοινό /span span style="letter-spacing: -0.1pt;font-size:11;color:black;" τόπο ότι η ιστορία γράφεται από τους νικητές. Η επίσημη ιστοριογραφία του ελληνικού κράτους, /span span style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" το οποίο ιδρύθηκε και χάρη στην κατάληψη του Ζαπάντ', δεν είχε κανένα λόγο να μνημονεύσει τον ηρωισμό των μουσουλμάνων μαχητών του ούτε να γιορτάσει μια νίκη αμαυρωμένη από μια παρασ/spanspan style="letter-spacing: -0.05pt;font-size:11;color:black;" πονδία και από μια αγριότητα, όπως το κόψιμο και το κρέμασμα των κεφαλιών. Η φαντασιακή /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" -όπως την αποκάλεσε ο /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" lang="EN-US"Benedict Anderson/spansupspan style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" 4/span/supspan style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" - κοινότητα του έθνους για να υπάρξει έχει ανάγκη από /span span style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" τους ζωτικούς μύθους της και ένας από αυτούς είναι ότι ακόμα και στον πόλεμο η παρασπονδία και η αγριότητα χαρακτηρίζουν τους εχθρούς του έθνους και όχι τους εθνικούς ήρωες, που στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν και οι δημιουργοί του ελληνικού κράτους./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 0.7pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.8pt; line-height: 14.4pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" Ο δημόσιος λόγος μπορεί να αποσιωπά και να οδηγεί στη λήθη ιστορικά γεγονότα, το παρελθόν /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" όμως αφήνει τα σημάδια του πάνω στον τόπο και στο τοπίο. Δεν είναι εύκολο να το διαγράψεις. Στον κάμπο της σημερινής Μεγάλης Χώρας παραμένει ως αδιάψευστο σημάδι ενός «άλλου» παρελθόντος /span span style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" ένας μιναρέςsup5/sup. Ο μιναρές αυτός με οδήγησε να ερευνήσω την ιστορία της περιοχής, αν και η πολύ /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" ωραία έκδοση της Τοπικής Ένωσης Δήμων και Κοινοτήτων Νομού Αιτωλοακαρνανίας δεν τον συμπερ/spanspan style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" ιλαμβάνει στα αξιοθέαταsup6/sup. Ο δημόσιος λόγος αφήνει απέξω ένα μέρος της ιστορίας του τόπου./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 0.7pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.45pt; line-height: 14.4pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" Μια λιγότερο εθνοκεντρική και περισσότερο ανθρωποκεντρική ιστοριογραφία θα μπορούσε να /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" δώσει μια άλλη εκδοχή της ιστορίας. Να συνδέσει το χθες με το σήμερα και να εξηγήσει την ύπαρξη /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" του μιναρέ στους νέους κατοίκους αυτού του τόπου. Να αναφέρει ότι από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα το Ζαπάντ' ήταν μια μεγάλη κωμόπολη. Είχε 300 σπίτιαsup7/sup που περικλείονταν με ψηλούς τοίχους, τρία /span span style="letter-spacing: -0.55pt;font-size:11;color:black;" σχολεία και δύο λουτρά. Ήταν επίσης μεγάλο εμπορικό κέντρο. Είχε 57 μαγαζιά και τρία χάνια για εμπόρ/spanspan style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" ους, γιατί κάθε βδομάδα γινόταν μεγάλη εμποροπανήγυρις και τα καπνά του είχαν κατακτήσει τον /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" κόσμο. Γι' αυτό το λόγο οι κάτοικοι του αρνήθηκαν επίμονα να εγκαταλείψουν τον τόπο τους, όπως έκαναν οι μουσουλμάνοι «αστοί» του Αγρινίου. Πολέμησαν με αυταπάρνηση για το βίος τους, όπως /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" παντού και πάντα πολεμούν οι άνθρωποι, άσχετα σε ποιο έθνος και σε ποια φυλή ανήκουν./span/p p class="MsoNormal" style="background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.05pt; margin-left: 1.45pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.05pt;font-size:11;color:black;" Στην περίπτωση του Ζαπάντ', όμως, τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα. Η ονομασία της /span span style="letter-spacing: -0.1pt;font-size:11;color:black;" πόλης τους (Ζεμπάν, Ζαπάντ') δεν είναι τούρκικη, είναι σλαβική. Επιπλέον ο τούρκος περιηγητής /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" Εβλιά Τσελεμπή (17ος αι. μ.Χ.) τους ονομάζει «ελληνίζοντες»sup8/sup. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε, /span span style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" οι κάτοικοι του τότε Ζαπάντ' υποστήριζαν ότι ήταν απόγονοι των αρχαίων «Λαλαίων»9. Δεν ήταν /span span style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" Τούρκοι στην καταγωγή αλλά αυτόχθονες μικροϊδιοκτήτες, χριστιανοί, ομαδικά εξισλαμισμένοιsup10/sup. /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" Παντρεύονταν γυναίκες ελληνίδες χριστιανές (δεν ξέρουμε αν υποχρεώνονταν και αυτές να αλλαξο/spanspan style="letter-spacing: -0.2pt;font-size:11;color:black;" πιστήσουν) και όλες οι οικογένειες μιλούσαν και ελληνικά και τούρκικα. Το γεγονός αυτό δίνει και /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" μια εξήγηση γιατί ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, μια παλαιοχριστιανική βασιλική (4ος-6ος αι. μ.Χ.), το αρχαιότερο χριστιανικό μνημείο της περιοχήςsup11/sup, συνυπήρχε με τα δύο τζαμιά του Ζαπάντ" /span span style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" και μάλιστα, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, «φαίνεται» ότι ο ναός ζωγραφίστηκε ολόκληρος τον /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" 16ο αιώνα, την εποχή που το μουσουλμανικό Ζαπάντ' βρισκόταν σε μεγάλη ακμήsup12/sup. Η μουσουλμαν/spanspan style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" ική θρησκεία δεν έχει γυναικεία θεότητα και η Παναγιά ήταν πολύ αγαπητή ακόμα και στις μουσ/spanspan style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" ουλμάνες τουρκικής καταγωγήςsup13/sup./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 1.1pt 0.0001pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.8pt; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" Το αποτέλεσμα ήταν οι κάτοικοι του Ζαπάντ' να μην έχουν καλές σχέσεις με τους μουσουλμάνους /spanspan style=";font-size:11;color:black;" στο Βραχώρι -όπου παρατηρείται ενδογαμία-, γιατί οι τελευταίοι δεν τους θεωρούσαν γνήσιους span style="letter-spacing: -0.1pt;"Τούρκους αλλά «ελληνίζοντες» και κρυπτοχριστιανούς. Δεν είχαν καλές σχέσεις ούτε και με τους /span span style="letter-spacing: -0.25pt;"χριστιανούς της περιοχής, γιατί ως εξισλαμισμένοι ήταν αρνησίθρησκοιsup14/sup./span/span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 0.7pt 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.8pt; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style=";font-size:11;color:black;" Η διαφορετικότητα τους από τις εθνικά κυρίαρχες ομάδες της περιοχής (Έλληνες και Τούρκους) θεωρώ ότι ήταν το μεγαλύτερο στίγμα που έφεραν οι κάτοικοι του Ζαπάντ'. Το γεγονός span style="letter-spacing: -0.15pt;"αυτό μαζί με τον πλούτο του βίου τους τους ώθησε στον ηρωισμό και ταυτόχρονα καταδίκασε την /spanspan style="letter-spacing: -0.05pt;"ιστορία τους να περάσει στη «Μεγάλη Χώρα της σιωπής». Οι άνθρωποι -όπου γης- δυσκολεύον/spanται να αποδεχτούν το ξένο, το αλλότριο, το διαφορετικό. Η δυσκολία της αποδοχής είναι πολύ μεγαλύτερη, όταν κάτι που το θεωρούσαν δικό τους γίνεται αλλότριο. Και για την εποχή στην οποία αναφερόμαστε -πριν τη δημιουργία των εθνικών κρατών- το κυρίαρχο στοιχείο της ταυτότητας μιας κοινωνικής ομάδας δεν ήταν το έθνος αλλά η θρησκεία. span style="letter-spacing: 0.7pt;"Γι'/span αυτό στην πολυεθνική οθωμανική αυτοκρατορία, παρόλο που οι κάτοικοι του Ζαπάντ' διατήρησαν τη χριστιανική span style="letter-spacing: -0.05pt;"εκκλησία, τα δύο τζαμιά του Ζαπάντ', χτισμένα με σπασμένα τούβλα, που την αυλή τους στόλιζ/spanspan style="letter-spacing: -0.2pt;"αν θεόρατα κυπαρίσσια (σύμφωνα με τον τούρκο περιηγητή Εβλιά Τσελεμπή), δεν άλλαξαν χρήσ/spanspan style="letter-spacing: -0.05pt;"η, δεν μετατράπηκαν /spanspan style="letter-spacing: 0.95pt;"για/span span style="letter-spacing: -0.05pt;"παράδειγμα σε εκκλησίες, αλλά σε ερείπια αμέσως μετά την ήττα του /spanΖαπάντ'sup15/sup. Μέσα όμως στην πολυεθνική οθωμανική αυτοκρατορία η περίπτωση των εξισλαμισspan style="letter-spacing: -0.15pt;"μένων κατοίκων του Ζαπάντ' δεν αποτελεί κάποια ιδιαίτερη πρωτοτυπία. Η περίπτωση της Κρήτ/spanης είναι πολύ πιο ενδεικτική./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 1.45pt 0.0001pt 0.7pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.45pt; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.1pt;font-size:11;color:black;" Οι Τούρκοι όταν κατέλαβαν την Κρήτη (1669 μ.Χ.) δεν μετέφεραν στρατεύματα και στελέχη /span span style="letter-spacing: 1.05pt;font-size:11;color:black;" για/spanspan style=";font-size:11;color:black;" τον διοικητικό τους μηχανισμό, αλλά με οικονομικά κυρίως ανταλλάγματα προσεταιρίστηκαν μεγάλες μερίδες πληθυσμού, οι οποίες άλλαξαν το θρήσκευμα τους και έγιναν μουσουλμάνspan style="letter-spacing: -0.15pt;"οι. Είναι γνωστοί ως Τουρκοκρητικοί. Αυτοί, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την /spanspan style="letter-spacing: -0.1pt;"ανταλλαγή των πληθυσμών που ακολούθησε, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Κρήτη και να /spanspan style="letter-spacing: -0.05pt;"εγκατασταθούν στη Μικρά Ασία και τη Συρία, όπου. σύμφωνα με μαρτυρίες ιστορικών ερευνητ/spanspan style="letter-spacing: -0.15pt;"ών της περιόδου, εξακολουθούν ακόμα και σήμερα ολόκληρα χωριά να μιλούν το κρητικό ελλην/spanspan style="letter-spacing: -0.1pt;"ικό ιδίωμα./span/span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 1.45pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.4pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" Μια βασική διαφορά στο ιστορικό τοπίο του Ζαπάντ' και των κρητικών πόλεων είναι η διατήρηση των τζαμιών. Στο Ρέθυμνο το τζαμί είναι το πιο υψηλό οίκημα της παλιάς πόλης και δεσπόζ/spanspan style="letter-spacing: -0.05pt;font-size:11;color:black;" ει πάνω από τα σπίτια. Η διατήρηση του μπορεί να αποδοθεί στο χρόνο και στον τρόπο αποχώρ/spanspan style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" ησης των Τούρκων και των Τουρκοκρητικών από την Κρήτη, καθώς και στην οικονομία της πόλης /span span style="letter-spacing: -0.1pt;font-size:11;color:black;" που στηρίζεται κατεξοχήν στον τουρισμό. Οι αρχές του τόπου κάνουν αγώνα για να διατηρήσει η /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" πόλη το «χρώμα» της. Στον δημόσιο λόγο τους όμως δεν αναφέρονται σε «τούρκικα» μνημεία, αλλά /span span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" απλώς σε «διατηρητέα μνημεία». Η επίσημη ονομασία του τζαμιού σήμερα είναι «Ωδείο». Έχει αλλάξ/spanspan style=";font-size:11;color:black;" ει χρήση και συγκεντρώνονται εκεί οι χορωδίες. Από την άλλη μεριά η εκκλησία που δεσπόζει span style="letter-spacing: -0.25pt;"μέσα στην πόλη είναι αφιερωμένη στους Τέσσερις Μάρτυρες. Μάρτυρες ονομάζονται όσοι εξισλαμ/spanspan style="letter-spacing: -0.15pt;"ισμένοι ξανάγιναν χριστιανοί γνωρίζοντας ότι, αν αυτό αποκαλυφθεί, το τίμημα ήταν να βασανιστούν, να υποστούν μαρτύρια, δηλαδή να μαρτυρήσουν. Και στο Ηράκλειο ένας από τους κεντρικ/spanspan style="letter-spacing: -0.2pt;"ότερους δρόμους της πόλης ονομάζεται των 52 Μαρτύρων. Με αυτό τον τρόπο αυτό που επιβάλλ/spanεται ως επίσημη μνήμη στους Κρητικούς είναι ότι οι χριστιανοί υπέστησαν μαρτύρια από τους /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" τούρκους κατακτητές και ότι με τη 61α και όχι εθελοντικά και για οικονομικούς κυρίως λόγους έγιν/spanspan style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" αν οι ομαδικοί εξισλαμισμοί./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 1.45pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.4pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.15pt;font-size:11;color:black;" Είναι εύλογο, θα έλεγε κανείς, στη μνήμη ενός λαού οι περίοδοι κατάκτησης, περίοδοι κατά τις οποίες οι άνθρωποι αναγκάζονται να αλλάξουν το πλαίσιο αναφοράς τους -στη συγκεκριμένη περίπτωση τη θρησκεία τους- να αποσιωπώνται, όταν δεν αποτελούν τιμή για το έθνος-κράτος (έστω και αν αυτό δεν είχε δημιουργηθεί ακόμα) αλλά όνειδος. Η περίπτωση όμως της Κρήτης αναιρεί ένα τέτοιο συμπέρασμα, γιατί εκτός από την τουρκική έχουμε και την ενετική κατάκτηση. Οι Ρεθυμνιώτες με καμάρι δείχνουν στον επισκέπτη τη βρύση του Ρυμόντ, αλλά δεν ξέρουν -όπως απέδειξε μια επιτόπια έρευνα- ή δεν θέλουν να ξέρουν ότι όχι μόνο το φάρο στο παλιό λιμάνι αλλά και το υπέροχο κτίριο, στο οποίο στεγάζεται σήμερα η Νομαρχία Ρεθύμνης, τα έχουν χτίσει οι «απολίτιστοι» Τούρκοι(16)./span/p p class="MsoNormal" style="background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.8pt; line-height: 14.4pt; margin-left: 1.1pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" Και ενώ ένας τουρκολόγος του Πανεπιστημίου Βρισκόταν στη δεξαμενή της πόλης -κτισμένη και αυτή επί τουρκοκρατίας- και διάβαζε την αραβική επιγραφή, μια Ρεθυμνιώτισσα τον πλησίασε και του εξήγησε ότι και η δεξαμενή και η επιγραφή ήταν από την εποχή των Βενετών. Μια κατάκτηση λοιπόν /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" δεν είναι αφ' εαυτού «κακό» γεγονός. Υπάρχουν καλές και κακές κατακτήσεις. Η τούρκικη ήταν κακή, των Βενετών καλή. Οι Φράγκοι, οι δυτικοί και ο πολιτισμός τους ήταν καλοί και άρα αξιομνημόνευτοι, γιατί δεν απειλεί σήμερα το ελληνικό κράτος και γιατί οι τουρίστες είναι κατεξοχήν Ευρωπαίοι. Η μνήμ/spanspan style="letter-spacing: -0.5pt;font-size:11;color:black;" η σχηματίζεται με δάση τα σημερινά δεδομένα. Με τα μάτια του σήμερα κοιτάμε το χθες./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 22.3pt 0cm 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" bspan style=";font-size:11;color:black;" Η λαϊκή συλλογική μνήμη/span/b/p p class="MsoNormal" style="margin: 7.55pt 0cm 0.0001pt 0.35pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" Ωστόσο πέρα από την επίσημη, τη δημόσια μνήμη, υπάρχει και η μη επίσημη, η λαϊκή (ατομική και κατ' επέκταση συλλογική) μνήμη. Αυτή, όμως, είναι δύσκολο να αναδείξει γεγονότα, πολλές φορές /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" και να εκφραστεί με λόγο. Μπορεί κανείς να την ανιχνεύσει μέσα από την αρχιτεκτονική, το δημοτικ/spanspan style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" ό τραγούδι, την ονοματοθεσία ή ονοματοποιία, τη λογοτεχνία και κυρίως την προφορική μαρτυρία. /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" Η ύπαρξη αρχιτεκτονικών μνημείων, όπως του μιναρέ και των τούρκικων σπιτιών στη Μεγάλη Χώρα, /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" δυσκολεύουν την απόλυτη επικράτηση του δημόσιου λόγου, από τον οποίο έχει απαλειφθεί η ιστορία του Ζαπάντ'. Στο Ρέθυμνο πάλι, όπου παρατηρείται αλλαγή χρήσης των «μνημείων», μπορεί το /span span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" τζαμί να μετατράπηκε και να μετονομάστηκε σε Ωδείο, αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί να θυμίζ/spanspan style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" ει «άλλες» εποχές. Το δημοτικό τραγούδι, ως παράγοντας έκφρασης της λαϊκής μνήμης, στη σημερινή ηλεκτρονική εποχή μας, πρέπει να καταγραφεί για να διατηρηθεί. Διάβασα, αλλά δεν το βρήκα /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" καταγεγραμμένο, ότι η λαϊκή μούσα έφτιαξε ένα τραγούδι όπου ύμνησε τον ηρωισμό των πολιορκημ/spanspan style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" ένων του Ζαπάντ' και την ανδρεία του αρχηγού τους Ζουφλικάρ Αγά. Στην εποχή μας, η ευρεία χρήσ/spanspan style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" η του μαγνητόφωνου έδωσε τη δυνατότητα να αναπτυχθεί η προφορική ιστορία. Οι θαυμάσιες δουλειές του /span span style="letter-spacing: -0.4pt;font-size:11;color:black;" Alistair Thomson/spanspan style="letter-spacing: -0.05pt;font-size:8;color:black;" /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" στην Αυστραλία και των ιστορικών του /span span style="letter-spacing: -0.3pt;font-size:11;color:black;" Ροpular memory group /span span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" στην /span span style="letter-spacing: -0.25pt;font-size:11;color:black;" Αγγλία απέδειξαν ότι πολλές φορές η λαϊκή μνήμη έρχεται σε αντίθεση με τη δημόσια μνήμη, αλλά /span span style="letter-spacing: -0.45pt;font-size:11;color:black;" και με τους τρόπους που αυτή ενσωματώνεται στην επίσημη μνήμηsup17/sup./span/p p class="MsoNormal" style="background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.05pt; margin-left: 1.45pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.35pt;font-size:11;color:black;" Η δυνατότητα διατήρησης και έκφρασης της λαϊκής μνήμης είναι μικρή αλλά υπαρκτή. Είναι πιο /spanspan style=";font-size:11;color:black;" εύκολο να ανιχνευτεί σε κοινωνίες αγροτικές, όπου η προφορικότητα είναι ακόμη ισχυρή. Μια span style="letter-spacing: -0.15pt;"τέτοια περιοχή είναι και το Αγρίνιο, όπου διατηρούνται έντονα τα στοιχεία μιας αγροτικής κουλτ/spanspan style="letter-spacing: -0.3pt;"ούρας. Όταν ήρθα για πρώτη φορά στην πόλη, ένας φίλος ανέλαβε να με ξεναγήσει στα αξιοθέατα. /span span style="letter-spacing: -0.35pt;"Με πήγε και στο μιναρέ. Μια τέτοια ενέργεια αποτελεί μια ουσιαστική διαφοροποίηση από τη δημόσ/spanspan style="letter-spacing: 0.45pt;"ια/span span style="letter-spacing: -0.2pt;"μνήμη, όπως αυτή εκφράζεται από τον επίσημο τουριστικό οδηγό, όπου ο μιναρές δεν συμπερ/spanspan style="letter-spacing: -0.3pt;"ιλαμβάνεται στα αξιοθέατα και αξιομνημόνευτα, θεωρώ αυτή την ενέργεια του φίλου όχι εσκεμμέν/spanspan style="letter-spacing: -0.4pt;"η αντιπαράθεση στον δημόσιο λόγο, αλλά ένδειξη ύπαρξης και έκφρασης της λαϊκής μνήμης. Εξάλλ/spanspan style="letter-spacing: -0.1pt;"ου και οι περισσότεροι κάτοικοι στο Αγρίνιο δεν ονομάζουν το σημερινό χωριό με την επίσημη /spanspan style="letter-spacing: -0.25pt;"ονομασία του, Μεγάλη Χώρα, αλλά Ζαπάντ'. Στη διάρκεια της μικρής μου έρευνας άκουσα να μου /spanμιλούν ρε θαυμασμό για τα σπίτια του Ζαπάντ' που είχαν πηγάδια, ενώ τα «δικά μας» (τα ελληνικά span style="letter-spacing: -0.05pt;"δηλαδή) δεν είχαν. Μου είπαν επίσης ότι και το /span span style="letter-spacing: 1.1pt;"«κιούνι»/span span style="letter-spacing: -0.05pt;"στον Άγιο Κωνσταντίνο, από όπου υδρευό/spanταν ο «συνοικισμός», το είχαν φτιάξει οι Τούρκοι. Ακόμα και η φράση που συχνά ακούγεται «Τι περιμένεις: Τους γυφταίους από το Ζαπάντ';» δεν φαίνεται να έχει εντελώς υποτιμητικό περιεχόμενο και το πιθανότερο είναι ότι αναφέρεται στους κατοίκους που εγκαταστάθηκαν στο Ζαπάντ' μετά την εγκατάλειψη του από τους μουσουλμάνους./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 0cm 0.0001pt 1.45pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.45pt; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style=";font-size:11;color:black;" Στην Κρήτη, όπου η συνύπαρξη των Τουρκοκρητικών με τους κρήτες χριστιανούς φτάνει μέχρι το 1922 -πολύ κοντά στην εποχή μας- και όπου οι δυνατότητες μετακίνησης είναι περισσότερες, τα πράγματα έχουν πάρει μια άλλη τροπή. Ενώ ο δημόσιος λόγος με επιμονή υποστηρίξει ότι όλοι οι Τουρκοκρητικοί έφυγαν -με στεναχώρια βέβαια- από την Κρήτη με την ανταλλαγή των πληθυσμών, μια μικρή έρευνα προφορικής ιστορίας ανέτρεψε εν πολλοίς αυτή τη Βεβαιότηταsup18/sup./span/p p class="MsoNormal" style="background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; text-indent: 19.8pt; line-height: 14.05pt; margin-left: 1.1pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style=";font-size:11;color:black;" Η έρευνα ξεκίνησε με το σκεπτικό ότι δεν είναι δυνατόν να ξεριζωθεί ένας πολιτισμός από ένα τόπο, χωρίς να αφήσει τα σημάδια του όχι μόνο στο περιβάλλον αλλά και στις ανθρώπινες σχέσεις. Ρωτώντας αν διατηρούνται κάποιες σχέσεις με τους Τουρκοκρητικούς που έφυγαν, πληροφορήθηκα ότι πέρυσι το καλοκαίρι ήρθε η κόρη μιας Τουρκοκρητικιάς. Στη συνέχεια αποδείχτηκε ότι η γυναίκspan style="letter-spacing: -0.05pt;"α που έδινε τη συνέντευξη δεν είχε μόνο φιλικούς αλλά και συγγενικούς δεσμούς με τη νεαρή κοπέλ/spanα, η οποία δεν ήρθε στο Ρέθυμνο μόνο span style="letter-spacing: 1.05pt;"για/span τουρισμό αλλά και για να γνωρίσει τον τόπο καταγωγής της και τους έλληνες χριστιανούς συγγενείς της. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι οργανώνονται κάθε χρόνο εκδρομές από την Κρήτη για τη Μικρά Ασία, ώστε Κρήτες και Τουρκοκρητικοί να ειδωθούν, να μιλήσουν και να τραγουδήσουν τους κοινούς τους σκοπούς./span/p p class="MsoNormal" style="margin: 22.7pt 0cm 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" bspan style=";font-size:11;color:black;" Ως συμπέρασμα/span/b/p p class="MsoNormal" style="margin: 7.2pt 0.35pt 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style=";font-size:11;color:black;" Η επίσημη, η εθνική ιστοριογραφία διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την εθνική συνείδηση και τη δημόσια μνήμη φωτίζοντας τα ιστορικά γεγονότα μέσα από τη δική της οπτική γωνία. Αυτή επέλεξε και επέβαλε τι θα θυμόμαστε. Τέτοιου είδους επιλογές είναι πάντα πολιτικές. Το βασικό κανάλι μέσα από το οποίο περνούσε και διαμορφωνόταν αυτή η δημόσια μνήμη ήταν το εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο απόλυτα ελεγχόταν από το έθνος-κράτος. Όλα τα έθνη-κράτη ήταν υποχρεωμένα ναspan style="font-variant: small-caps;" /spanαποδείξουν την ομοιομορφία τους, την ομοιογένεια του πληθυσμού τους αλλά και την ανωτερότητα τους απέναντι στα άλλα. Η δημόσια μνήμη διαμορφωνόταν μέσα στα πλαίσια μιας εθνικής και πολλές φορές εθνικιστικής ιδεολογίας. Ωστόσο στον καινούργιο αιώνα μας, οι πολιτικές επιλογές έχουν αρχίσει να διαφοροποιούνται. Στην Ευρώπη, στα έθνη-κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο εθνικισμός αλλά πολλές φορές και ο πατριωτισμός βάλλονται, αφού η εξουσία δεν εκπορεύεται πια αποκλειστικά από τις εθνικές πρωτεύουσες αλλά από υπερεθνικά κέντρα. Επιπλέον, η παρουσspan style="letter-spacing: 0.65pt;"ία/span των οικονομικών προσφύγων έχει μεταβάλει το αστικό αλλά και το αγροτικό τοπίο. Και ενώ ο 20ός αιώνας ονομάστηκε από πολλούς «αιώνας των προσφύγων», ίσως ο 21ος αιώνας ονομαστεί αιώνας των πολυπολιτισμικών κοινωνιών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο σίγουρα η ιστορία θα ξαναγραφspan style="letter-spacing: -0.15pt;"τεί «κάπως» αλλιώς./span/span/p blockquote p class="MsoNormal" style="margin: 7.2pt 0.35pt 0.0001pt 1.1pt; background: white none repeat scroll 0% 0%; text-align: justify; line-height: 14.05pt; -moz-background-clip: -moz-initial; -moz-background-origin: -moz-initial; -moz-background-inline-policy: -moz-initial;" span style="letter-spacing: -0.4pt; font-weight: 700;" span style="color: rgb(0, 0, 0);font-family:Times New Roman;font-size:100%;" uΣημείωση: /uΤο κείμενο που καταχωρείται ανωτέρω αποτελεί εισήγηση της κυρίας Τασούλας Βερβενιώτη στην Ημερίδα που διοργάνωσε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (τμήμα σχολών Αγρινίου) στο Αγρίνιο τον Σεπτέμβριο του 2000 και δημοσιεύτηκε από τον Δήμο Αγρινίου /span/span/p /blockquotediv class="blogger-post-footer"img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/8570142572009557812-5743780280408131373?l=agriniozapanti.blogspot.com'//div
Περισσότερα... »